Τετάρτη, 11 Μαρτίου 2009 16:00

Κώστας Κακούρης- Υπηρετώντας τον ρομαντικό μινιμαλισμό

Γράφτηκε από την 

Ο Κώστας Κακούρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1972. Σπούδασε σύνθεση , πιάνο και κινηματογραφική μουσική στο ωδείο Φ.Νάκας. Eχει συνθέσει μουσική για τηλεοπτικές εκπομπές, ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά διαφημιστικά και 3 ταινίες μηκρού μήκους για το φεστιβάλ Δράμας.

- Πλέον είστε υπηρέτης του ρομαντικού μινιμαλισμού και συνθέτης ορχηστρικής κινηματογραφικής μουσικής. Σαν παιδί όμως ποια ήταν η επαφή σας με τη μουσική;
Δεν είμαι συνθέτης ορχηστρικής κινηματογραφικής μουσικής, επειδή δεν έχω γράψει ποτέ για μεγάλη ορχήστρα.... Από μικρός είχα εμμονή με τις εικόνες και επειδή οι γονείς μου ήταν σινεφίλ πηγαίναμε σινεμά 3 με 4 φορές τον μήνα τον χειμώνα και το καλοκαίρι σχεδόν κάθε μέρα. Θυμάμαι ότι πάντα με γοήτευε η μουσική των ταινιών, αλλά δε μπορούσα ακόμα να αντιληφθώ την μουσική που άκουγα σαν μέρος της ταινίας, κάτι που συνέβη στην δεκαετία του 80' με την ραδιοφωνική εκπομπή του Γιάννη Φλέσσα ''Οι Συνθέτες της 7ης Τέχνης''. Τυχαία άκουσα την εκπομπή στο ραδιόφωνο επειδή έπιασε το αυτί μου την μουσική από την ταινία Raiders of the lost arc και από τότε, κάθε Τετάρτη στις 18:30μ.μ καθόμουνα και ηχογραφούσα τις εκπομπές του Φλέσσα, ταξινομούσα τα μουσικά θέματα σε κατηγορίες και άρχισα να γνωρίζω τον μαγικό κόσμο των soundtracks. Ταυτόχρονα με ένα μικρό αρμόνιο που είχα, άρχισα να παίζω τα μουσικά θέματα που μου άρεσαν χωρίς να έχω κάνει ούτε ένα μάθημα μουσικής. Οι εκπομπές όμως κάποια στιγμή τελειώσανε και εγώ έπρεπε να ανακαλύψω μια νέα πηγή τροφοδοσίας κινηματογραφικής μουσικής. Σύντομα βρέθηκα στο δισκάδικο της γειτονιάς μου, ο ιδιοκτήτης με οδήγησε στο τμήμα των soundtracks και εκεί ήταν που ανακάλυψα έναν ολοκληρωμένο μαγικό κόσμο κινηματογραφικής μουσικής.
Οι πρώτοι 3 δίσκοι που αγόρασα ήταν τα soundtracks από τις ταινίες ''2001'', ''Ε.Τ'' και ''Ο καλός ο κακός και ο άσχημος.'' Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 80' είχα αποκτήσει τόσες πολλές γνώσεις πάνω στην μουσική και στον κινηματογράφο του Hollywood, που κόντεψε να μου ''ανατιναχτεί '' ο εγκέφαλος. Δεν ήτανε μόνο οι συνθέτες και οι σκηνοθέτες που μελετούσα το έργο τους, αλλά και μια βιβλιοθήκη εντελώς άχρηστων πληροφοριών όπως ονόματα ενορχηστρωτών, τεχνικών ήχου, σχεδιαστών ήχου και γενικά ειδικότητες πού είχαν σχέση με την δημιουργία soundtracks. Στα 17 μου με προβλημάτιζε το γεγονός ότι ο ενορχηστρωτής Greg Mc Ritcie δεν είχε ενορχηστρώσει σωστά τις δουλειές του James Horner για τις ταινίες Willow και Aliens και ότι ίσως θα έπρεπε να δουλέψει με τους ενορχηστρωτές του John William, Herbert Spencer & James Campell. Το θέμα συζήτησης έκανε τους φίλους μου να βαριούνται και τις κοπέλες να φεύγουν τρέχοντας ,για εμένα όμως ήταν ξεκάθαρο ότι δεν υπήρχε τίποτα πιο ενδιαφέρον στον κόσμο από τον κινηματογράφο και την μουσική του. Στα 19 μου είχα βαρεθεί να μελετώ την μουσική και τις ταινίες του Hollywood γιατί στην ουσία δεν υπήρχε κάτι πέρα από αυτό που έβλεπες στην οθόνη. Έτσι αποφάσισα να δω τι γίνεται και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
-Ποια ήταν λοιπόν τα εσωτερικά ή εξωτερικά ερεθίσματα που σας οδήγησαν στο μουσικό μονοπάτι που τελικά ακολουθήσατε;
Καλοκαίρι του 1991 πήγα στον κινηματογράφο Φιλίπ στην Κυψέλη και είδα την ταινία ?'Ο μάγειρας ο κλέφτης η γυναίκα του και ο εραστής της''. Όταν τελείωσε η ταινία ξεκίνησε για εμένα μια τεράστια περιπλάνηση και εξερεύνηση πάνω σε ένα εντελώς διαφορετικό είδος κινηματογράφου και μουσικής. Η εικαστική δύναμη των πλάνων του σκηνοθέτη Peter Greenaway με ανάγκασε να κάνω ένα ταξίδι στο παρελθόν. Η τέχνη είναι ένα μεγάλο club αναφορών. Κάθε καλλιτέχνης βασίζει το έργο του σε προηγούμενους ομοϊδεάτες του και μη, και ταυτόχρονα με το έργο που παράγει δίνει την σκυτάλη στους καλλιτέχνες που θα ακολουθήσουν. Ο κινηματογράφος του Greenaway με οδήγησε στους Φλαμανδούς ζωγράφους, στην μπαρόκ αισθητική αλλά και σε δημιουργούς που αγνοούσα το έργο τους όπως οι Alen Resnais, Frederico Fellini, Sergei Eisenstein , John Cage και η μουσική του Michael Nyman μου άνοιξε τον δρόμο για να γνωρίσω τους μινιμαλιστές συνθέτες.

-Έχετε κάνει και ακαδημαικές σπουδές στο αντικείμενο; Και πέραν αυτών κάνατε και προσωπική έρευνα πάνω σε αυτό το μουσικό είδος;
Ξεκίνησα να σπουδάζω πιάνο και ανώτερα θεωρητικά ταυτόχρονα με την προσωπική μου έρευνα πάνω στο μουσικό ύφος της νέας μινιμαλιστικής μουσικής. Άρχισα να μελετώ τις δουλειές των Philp Glass και Wim Mertens και ταυτόχρονα να ψάχνω κάθε εβδομάδα προβολές ταινιών που να έχουν την εικαστική μαγεία των ταινιών του Peter Greenaway. Οι συνθέτες που άρχισαν να με απασχολούν έγραφαν μουσική για μικρά μουσικά σχήματα και όχι για μεγάλες συμφωνικές ορχήστρες και σύντομα μου ήρθε η ιδέα να δημιουργήσω και εγώ ένα group που να ερμηνεύουμε μουσική από ταινίες και θέματα μινιμαλιστών συνθετών. Το κατάφερα το 1993 με την δημιουργία ενός εξαμελούς group. Κάναμε αρκετά live και αυτό μου έδωσε την δυνατότητα να γράφω συνέχεια και να έχω μουσικούς να παίζουνε την μουσική μου. Αν και το αποτέλεσμα ήταν μία σπουδή στην κακοφωνία και στο φάλτσο, μου έδωσε την δυνατότητα να διευρύνω τις γνώσεις μου πάνω στην ενορχήστρωση στο πιάνο, στο να παίζω μαζί με άλλους μουσικούς και στο να δημιουργήσω σιγά σιγά μία τεχνική και μία φόρμα που να με εκφράζει. Ήταν μία όμορφη περίοδος που κράτησε αρκετά, στην Αθήνα δεν υπήρχαν τόσες πολλές μουσικές σκηνές και συχνά μετά το live κάναμε επισκέψεις σε σκηνές για να ακούσουμε τι κάνουνε οι άλλοι μουσικοί. Παράτησα τις σπουδές και συνέχισα να πειραματίζομαι με groups και να δίνω όσο πιο πολλά live μπορούσα. Τότε ήτανε που έγραψα για πρώτη φορά μουσική για ταινία, συγκεκριμένα σπουδαστική ταινία μικρού μήκους. Ακολούθησε άλλη μία την επόμενη χρονιά το 1994 δηλαδή.

- Όπως όλοι, φαντάζομαι και εσείς έχετε κάποιες επιρροές από συνθέτες. Ποιοι ήταν αυτοί και ποια συγκεκριμένα έργα τους αποτέλεσαν έμπνευση για εσάς;
Ο Τσαικοφσκυ και το έργο του Romeo and Juliet fantasy overture γιατί κατάφερε μέσα σε 18 λεπτά να περιγράψει ολόκληρο το έργο του Σαίξπηρ, ο Gustav Mahler και η Πέμπτη Συμφωνία του, ο Brian Eno και το Music for Αirports, o Eric Satie και οι Gumnopedies, o Michael Nyman και το Drowning By numbers, o Philip Glass με το Glassworks, o Wim Mertens με το Belly of an Αrchitect.

- Το 2004 δημιουργήσατε το κουαρτέτο Later Life με σκοπό την παρουσίαση έργων σύγχρονων συνθετών (Philip Glass, Michael Nyman, Wim Mertens, Clint Mansell etc.) και μουσικών θεμάτων απο το ρεύμα του ρομαντικού μελωδικού μινιμαλισμού. Τι είναι το ρεύμα του ρομαντικού μελωδικού μινιμαλισμού και γιατί επιλέξατε το συγκεκριμένο;
O ρομαντικός μελωδικός μινιμαλισμός είναι ένα ρεύμα που συνδυάζει την επαναληπτική μουσική με την μελωδία και την αίσθηση του ρομαντισμού. Δεν ξέρω τι άλλο μπορεί να σημαίνει, επινόησα τον όρο όταν μου ζήτησαν σε ένα δελτίο τύπου να περιγράψω την μουσική μου. Στην ουσία είναι σχεδόν το ίδιο ρεύμα που ακολουθούσε ο Μέρτενς την δεκαετία του 80 'και που ασπάστηκαν πάρα πολλοι μεταγενέστεροι συνθέτες.

- Τις ζωντανές μουσικές παραστάσεις που δίνετε τις συνοδεύετε πάντα με βίντεο. Ποιος λόγος κρύβεται πίσω από αυτή την επιλογή, από αυτό το πάντρεμα μουσικής και εικόνας;
Δεν μπορώ να σκεφτώ τις εικόνες χωρίς μουσική και την μουσική χωρίς εικόνες. Μου αρέσει ο όρος εικονομουσικές, η εικόνα και η μουσική δηλαδή έχουν τον ίδιο λόγο πάνω στην σκηνή, τίποτα δεν λειτουργεί ως συνοδεία του άλλου. Τώρα πια με την επεξεργαστική δύναμη των home pc o καθένας μπορεί εύκολα στο σπίτι του να δημιουργήσει τις εικόνες που θέλει.


- Εσείς ο ίδιος λοιπόν σαν συνθέτης ποιά πιστεύετε οτι είναι τελικά η συνθήκη που έχει σαν αποτέλεσμα το ιδανικό πάντρεμα ορχηστρικών συνθέσεων και εικόνας; Ποια παραδείγματα ταινιών, ή συγκεκριμένων σκηνών τους ακόμα, θα μπορούσατε να αναφέρετε που έτυχαν αυτής της συνθήκης;
Δεν ξέρω ποια είναι η συνθήκη, συνήθως οι μακροχρόνιες συνεργασίες σκηνοθετών - συνθετών γεννάνε σκηνές αριστουργηματικές όπου το πάντρεμα εικόνας και μουσικής σπάει τα όρια της κινηματογραφικής οθόνης. David Lean - Maurice Jarre , Frederico Fellini - Nino Rota , Sergio Leone - Ennio Morricone , Peter Greenaway - Michael Nyman, Wim Mertens , Steven Spielberg - John Williams, Daren Aronofsky - Clint Mansell , είναι μερικά απο τα κινηματογραφικά ζευγάρια που κατάφεραν το ιδανικό πάντρεμα εικόνας και μουσικής. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο συνθέτης γνωρίζει ακριβώς τι χρειάζεται ο σκηνοθέτης και ο σκηνοθέτης δείχνει τυφλή εμπιστοσύνη στις ικανότητες του συνθέτη. Βέβαια υπάρχει και η περίπτωση Quentin Tarantino όπου ο σκηνοθέτης ακολουθώντας το μουσικό του ένστικτο καταφέρνει να παραδώσει ένα μεγαλειώδες πάντρεμα εικόνας και μουσικής, χωρίς να απευθυνθεί σε κάποιον συνθέτη.

-Δεν σας ανησυχεί ποτέ το γεγονός ότι η εικόνα ως ερέθισμα μπορεί να είναι πιο έντονο από τη μουσική της επένδυση;
Όχι, ο κινηματογράφος είναι εικόνες, δεν είναι κείμενο αλλά ούτε μουσική. Δεν έχει νόημα σε μία σκηνή η μουσική να είναι πιο δυνατή απο την εικόνα, αν και έχει συμβεί πολλές φορές στις ταινίες. Η καλή μουσική επένδυση δεν μπορεί να σώσει μία κακή ταινία.

-Ποιος ο ρόλος της μουσικής στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα; Ποιός είναι ο ρόλος της τέχνης στην σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα;
Ο ρόλος της τέχνης στην σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα είναι να σε κάνει να μην σκέφτεσαι την σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα όπως είναι αλλά όπως θα ήθελες να είναι. Ο ρόλος της τέχνης είναι να προσθέτει στον ρεαλισμό πινελιές μαγείας και μέσα από τον μαγικό ρεαλισμό να επαναπροσδιορίζεις την σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα με τέτοιον τρόπο ώστε να μην χρειάζεσαι να πας στον ψυχίατρο . Βέβαια το παράλογο είναι ότι χωρίς την σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα δεν μπορείς να δώσεις μορφή στον μαγικό ρεαλισμό, γιατί δεν υπάρχουν οι συνθήκες που θα ευνοήσουν την γέννηση ενός έργου τέχνης. Για παράδειγμα η Ελβετία δεν γνώρισε ποτέ κάποια μαύρη περίοδο, δεν την άγγιξε ποτέ ο πόλεμος. Τι παρέδωσαν λοιπόν οι Ελβετοί στην ανθρωπότητα; Τα ρολόγια τοίχου..Δεν είναι τυχαίο που μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο αναπτύχθηκαν οι Τολκινικοί κόσμοι και έδωσαν στον κόσμο την δυνατότητα να επαναπροσδιορίσει την έννοια του πολέμου μέσα από την μυθολογία του δαχτυλιδιού. Ο κόσμος είχε ανάγκη το παραμύθι για να μπορέσει να επιβιώσει από τα σκοτεινά χρόνια του πολέμου.

- Υπάρχει κοινό για τις μινιμαλιστικές συνθέσεις, τόσο τις δικές σας όσο και άλλων καλλιτεχνών του ίδιου κινήματος, σήμερα στη χώρα μας;
Το Ελληνικό κοινό είναι μια ατελείωτη πίκρα, αρκετά απαίδευτο με ελάχιστη αισθητική. Το Ελληνικό κοινό δεν γνωρίζει  πολλά από μουσική, ειδικά θεωρώ ότι δεν θέλει να προβληματιστεί, αναζητά μόνο την διασκέδαση και την λήθη. Τις περισσότερες φορές είναι κατάρα για έναν καλλιτέχνη να ζει στην Ελλάδα.

- Έχετε προτάσεις ή εμφανίζεστε ήδη σε κάποια μουσική σκηνή;
Οχι δεν εμφανίζομαι σε κάποια μουσική σκηνή.

- Μιλήστε μας λίγο για την τελευταία σας συναυλία που δώσατε στο Καρπενήσι. Πώς προέκυψε να δημιουργήσετε τους LTL Band για να φτάσετε τελικά μέχρι την υλοποίηση αυτής της συναυλίας στο Καρπενήσι;
Οι LTL band αποτελούνται από μέλη τριών groups και αποφασίσαμε να παίξουμε μαζί, για να παρουσιάσουμε στο θέατρο του συνεδριακού κέντρου Καρπενησίου ένα multimedia θέαμα, που να συνδυάζει εικόνα - φωτισμό - χορογραφία και διαφορετικά μουσικά ιδιώματα. Την συναυλία οργάνωσε το φροντιστήριο ΛΕΞΗ και προσπαθήσαμε να έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και σε αυτό μας βοήθησε το γεγονός ότι επειδή είμαστε τρία groups μαζί, τα κομμάτια μας απλώνονται σε διάφορα είδη μουσικής, μελωδικό μινιμαλισμό , ροκ , ποπ, soundtracks και ambient.

- Βλέπετε λοιπόν και κάποια καλλιτεχνική εξέλιξη πέραν της πρωτεύουσας, αλλά και εκτός αυτής σε αυτή τη μουσική σκηνή τα τελευταία χρόνια;
Όχι δεν υπάρχει καμία συνέχεια στην Ελλάδα για έναν καλλιτέχνη. Ακόμα και ο Bach να έδινε συναυλία στην Αθήνα θα τον είχανε ξεχάσει την επόμενη μέρα. Ένας καλλιτέχνης πρέπει να ταξιδεύει συνέχεια για να έρχεται σε επαφή με τον πολιτισμό και την πολιτιστική δράση.

- Κινηματογραφική μουσική σήμερα. Όλες οι σχολές γενικά του σινεμά, όποια ήπειρο προέλευσης και να έχουν, μας έχουν δώσει το στίγμα τους από παλιά αναφορικά με τη σχέση της ταινίας και της μουσικής της επένδυσης. Ποιο διαχωρισμό κάνετε εσείς προσωπικά μεταξύ αυτών των σχολών και ποιας προσέγγιση προτιμάτε;
Για μένα οι σχολές είναι 2 ή καλύτερα υπάρχουν 2 τεχνικές για να παντρέψεις εικόνα και μουσική. Ο πρώτος είναι να γράψει ο συνθέτης την μουσική αφού η ταινία βγει από το μοντάζ και ο δεύτερος είναι να γίνει το μοντάζ της ταινίας πάνω στην μουσική που έχει συνθέσει ο συνθέτης. Προτιμώ τον δεύτερο τρόπο επειδή είμαι συνθέτης και αυτό μου δίνει μεγάλη ελευθερία στην σύνθεση, ίσως αν ήμουνα σκηνοθέτης να προτιμούσα τον πρώτο τρόπο. Γενικά μου αρέσουν τα soundtracks που μπορούν να λειτουργήσουν από μόνα τους, χωρίς να βλέπεις την ταινία και οι συνθέτες που μπορούν να το πετύχουνε αυτό είναι ελάχιστοι. Ας υποθέσουμε ότι έχουμε έναν συνθέτη που είναι πολύ καλός στη δουλεία του αλλά δεν γνωρίζει κινηματογράφο, έναν δεύτερο συνθέτη που είναι μέτριος αλλά γνωρίζει πολύ καλά την κινηματογραφική αισθητική , έναν σκηνοθέτη που γνωρίζει από μουσική και ξέρει τι οδηγίες να δώσει στον συνθέτη και έναν δεύτερο σκηνοθέτη που δεν γνωρίζει από μουσική. Ποιος είναι ο σωστός συνδυασμός; Αν προσθέσουμε και ακόμα 2 κατηγορίες, ο καλός μοντέρ και ο κακός μοντέρ , τότε οι πιθανοί συνδυασμοί μας προσφέρουν ολόκληρο το φάσμα του κινηματογράφου.

- Θα σας αναφέρω κάποια ονόματα που ανήκουν στο πάνθεον των συνθετών κινηματογραφικής μουσικής και θα ήθελα ένα σύντομο σχόλιο για τον καθένα τους: John Williams, Jerry Goldsmith, Zbigniew Preisner , Ennio Morricone , Max Steiner, John Barry, Danny Elfman, Trevor Jones.
John Williams, Ο Τσαικόφσκυ του 20ου αιώνα- Jerry Goldsmith, Εξαιρετικός συνθέτης που συνεργάστηκε με πολύ βαρετούς σκηνοθέτες- Zbigniew Preisner, αλήθεια που είναι ο Preisner; πέθανε μαζί με τον Κισλόφκσι; -Ennio Morricone ,O Θεός των soundtracks,- Μax Steiner, O πατέρας της κινηματογραφικής μουσικής, - John Barry, αν τα Αρλεκιν είχαν μουσική τότε σίγουρα θα την είχε συνθέσει ο John Barry- Danny Elfman , ανά 200 λεπτά μουσικής συνθέτει και ένα κομμάτι που μπορείς να ακούσεις χωρίς να βλέπεις την ταινία -Trevor Jones, ποιός; Υπάρχει ακόμα;

-Ποιανού το έργο θαυμάζετε περισσότερο σε βαθμό τέτοιο, που να έχετε πει από μέσα σας «αυτό θα ήθελα πάρα πολύ να ήταν δική μου σύνθεση»;
Το soundtrack του Wim Mertens από την ταινια ΄΄The belly of an Αrchitect'' και του Hilmar Orn Hilmarsson από την ταινία ''Angels of the Universe''.

-Μελλοντικά σχέδια; Θα παραμείνουν οι LTL Band ως σχήμα και για επόμενες εμφανίσεις; Ή έχετε ήδη άλλα διαφορετικά σχέδια;
Δεν έχουμε σχέδια,  αυτοσχεδιάζουμε στη πορεία.


Για περισσότερες πληροφορίες για τον Κώστα Κακούρη δείτε εδώ.

Ανδριανή Αμπάβη

Είμαι απόφοιτος της Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ και έχω συμμετάσχει σε διεθνείς και πανελλήνιες ομαδικές εκθέσεις. Για εφτά χρόνια εργάστηκα στον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την παραγωγή events, ενώ από το 2009 διδάσκω εικαστικά σε Ι.Ε.Κ. και δημόσια σχολεία. Είμαι μέλος του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος και της Εταιρίας Γραμμάτων & Τεχνών στον Πειραιά και υπεύθυνη για την ύλη του περιοδικού.